Mijn bijdrage aan het wetenschapsnieuws, januari 2017

In het dagelijks leven werk ik als communicatieadviseur en persvoorlichter bij de Universiteit Utrecht. De perfecte baan voor een schrijvende nerd als ik, want ik ben elke dag bezig met interessante verhalen over (bèta)wetenschap. Voor wie nieuwsgierig is naar wat ik zoal schrijf (en wat Utrechtse wetenschappers zoal uitvoeren): deze berichten heb ik in januari 2017 de wereld in gestuurd.

Utrechtse wetenschappers ontvangen subsidie voor onderzoek naar ultradunne halfgeleiders (10 januari 2017)

ZonMw Antibioticaresistentie-subsidie voor farmaceutisch onderzoeker. Nathaniel Martin: “We hopen op een revolutie in laboratoriumonderzoek” (20 januari 2017)

FD selecteert Sjon Hartman als een van de vijftig “jonge ondernemende talenten” (24 januari 2017)

Zwarte gaten op een elektronische chip: natuurkundigen vinden eenvoudige manier om zwarte gaten in het lab te creëren (31 januari 2017), wat een artikel in de Volkskrant heeft opgeleverd: Een zwart gat bestuderen kan straks misschien op een chip in het lab

Mijn bijdrage aan het wetenschapsnieuws, november/december 2016

In het dagelijks leven werk ik als communicatieadviseur en persvoorlichter bij de Universiteit Utrecht. De perfecte baan voor een schrijvende nerd als ik, want ik ben elke dag bezig met interessante verhalen over (bèta)wetenschap. Voor wie nieuwsgierig is naar wat ik zoal schrijf (en wat Utrechtse wetenschappers zoal uitvoeren) is hier de top-5 van mijn leukste onderzoeksverhalen van de laatste twee maanden van 2016.

Mysterieuze ‘krater’ op Antarctica blijkt aanwijzing voor kwetsbare ijsplaat (15 december 2016), met mooi beeldverhaal (gemaakt door de onderzoekers) ter ondersteuning. Het slechte nieuws: Oost-Antarctica is veel kwetsbaarder dan we dachten. Het goede nieuws: dit bericht verscheen wereldwijd in de media, van de Volkskrant en NOS tot de Washington Post en Salon.

De Virtuele Patiënt werkt mee aan een betere wereld (18 november 2016), een feestelijke bijeenkomst rondom een mooi nieuw trainingsinstrument voor artsen – met een eervolle vermelding voor de aandacht in het NOS journaal en LuckyTV (!).

Biosimilars als kankermedicijn even veilig en effectief als origineel (2 november 2016): wist je dat gepatenteerde geneesmiddelen soms na het verlopen van het patent voor een fractie van de kosten nagemaakt en verkocht kunnen worden? Heel goed nieuws, vooral voor ontwikkelingslanden.

Utrechtse onderzoekers vinden paden voor licht door ondoorzichtige materialen (8 november 2016), een mooi voorbeeld van hoe ingewikkeld het onderzoek soms is en hoe daar toch soms mooie verhalen en regenboogplaatjes uit kunnen voortkomen.

“Het ontwikkelen van nieuwe antibiotica is een wapenwedloop” (20 december 2016), een verhaal dat mijn ogen opende over de ernst van antibioticaresistentie. Over een nieuw ERC-project voor het ontwikkelen van nieuwe antibiotica én het “repareren” van antibiotica waar bacteriën al resistentie tegen hebben opgebouwd.

Tellegen meets Hofstadter in het Debat tussen Vogel en Vis

In een stijl die doet denken aan iets tussen Toon Tellegen en Douglas Hofstadter, schreef een Soemerische schrijver ruim 4000 jaar geleden een fictief Debat tussen Vogel en Vis. Een fragment uit de Engelse vertaling van het originele spijkerschrift-op-kleitablet:

Fish addressed Bird murderously: “Forever gobbling away greedily, while your heart is dripping with evil! Standing on the plain you can keep pecking away until they chase you off!”

Bird: “You are bereft of hips, as also of arms, hands and feet – try bending your neck to your feet! Your smell is awful; you make people throw-up; they sneer at you!”

Of nou ja, debat… Vis en Vogel zijn elkaar vooral aan het dissen, met de strekking: jij bent stom want [A], ik ben beter want [B], ad infinitum. Aan de ene kant zou ik het eerder een ruzie noemen dan een debat, aan de andere kant is de politiek juist ook wel weer flink in regressie richting dat niveau. (Overigens roept de koning Vogel uit tot winnaar, omdat die wat representatiever is in tempels, bij banketten en in het paleis.)

In dezelfde serie zijn er ook debatten tussen o.a. Vee en Graan, Zomer en Winter en tussen Boom en Riet. Ik stel me zo voor dat dit zo rond het jaar 2500 voor Christus net zo’n hitserie was als nu Game of Thrones, waar iedereen steeds vol spanning wacht op het nieuwe kleitablet. (O jongens, wat een teaser! Ik denk echt dat Boom gaat winnen, want die heeft mooie groene blaadjes! Nee man, Riet gaat winnen, daar kan je een dak van bouwen! #teamboom! #teamriet!)

Hoe lang duurt het voordat alle filmtitels met één woord op zijn?

Toen de Meneer en ik dit weekend in de bioscoop zaten te wachten op Hail, Caesar! en de filmposters om ons heen bekeken, viel het ons op dat er wel erg veel films zijn met één woord (soms plus lidwoord) als titel. Een paar recente/actuele voorbeelden: Creed, Legend, Spotlight, Storm, The Boy, The Witch, The Revenant, The Choice, The Lobster, Room, Youth, Prejudice, Goosebumps, Sisters, Risen, Race, Moonwalkers, Suffragette, Keeper, Life, Frozen, en ga zo maar door.

(Terzijde: misschien haakt dat aan bij de trend van restaurants, koffietentjes en (eet)cafés om dat ook te doen? Vooral Nederlandse woorden van één lettergreep lijken in te zijn: Kloek, Sla, Deeg, Raak, Blij, Puur, Hooi, Broei en dat is alleen nog maar een korte selectie van Utrechtse horeca.)

Wij vroegen ons dus af: gaan al die woorden niet een keer op?

Single word movie titlesDat blijkt nog niet zo’n simpele vraag te zijn, zelfs als je je beperkt tot de Engelse taal. (Als je zelfverzonnen woorden meetelt, is natuurlijk sowieso het einde zoek.) Want wat versta je onder het woord ‘woord’?

(Wederom een terzijde: dat is ook een van de kwesties die ten grondslag liggen aan de misverstanden rondom het aantal woorden voor ‘sneeuw’ die Eskimo’s hebben. Om dat nog even in het kort uit te leggen: in het Inuktitut zijn er twee woordstammen voor sneeuw: aput (sneeuw op de grond) en qanik (sneeuw in de lucht). Alle andere sneeuw-woorden zijn afgeleid van deze twee (net als we in het Nederlands doen met bijvoorbeeld ‘poedersneeuw’ en ‘plaksneeuw’) of zijn eigenlijk geen woorden voor sneeuw (sneeuwstorm, schuifijs, hagel). Verder is het Inuktitut een taal waarbij o.a. voorzetsels en bijvoeglijk naamwoorden aan zelfstandig naamwoorden vastgeplakt worden, waardoor dus ‘in de sneeuw’, ‘op de sneeuw’ en ‘die sneeuw van gister’ eruit zien als verschillende woorden, maar dat eigenlijk niet zijn.)

Tel je bijvoorbeeld een meervoud als een apart woord? En werkwoordsvormen? Woorden met streepjes (‘director-general‘) en temen die bestaan uit meerdere woorden (‘heat wave‘)? Alle mogelijke chemische samenstellingen (‘hexachlorocyclopentadiene‘, ‘1,3,5,7-tetrafluorocylcooctatetraene‘)? Alles van ‘great-grandfather‘ tot aan ‘great-great-great-great-great-grandfather‘ en verder? Alle cijfers?

Altijd handig dus, die woordenboeken. (Foto: Alborzagros, CC BY-SA 4.0)

Hoe dan ook de schattingen variëren van “rond een miljoen” (Merriam-Webster) en “ruim een miljoen (Global Language Monitor) tot “tussen een kwart miljoen en driekwart miljoen” (Oxford Dictionaries). Dat is dus maar net afhankelijk van hoe ruim je rekent: de Global Language Monitor zegt dat zijn miljoenste woord ‘Web 2.0’ was, en dat valt wat mij betreft nauwelijks onder de definitie ‘woord’, dus hun inschatting van “ruim een miljoen” vind ik te ruim. Maar als je alleen items in woordenboeken meeneemt, mis je weer werkwoordsvormen als Frozen en Risen. Laten we als heel globale schatting dus ergens tussen Oxford en Merriam-Webster in gaan zitten: ongeveer driekwart miljoen.

Interessant genoeg is er over de hoeveelheid nieuwe films die elk jaar gemaakt worden evenveel discussie en vergelijkbaar uiteenlopende schattingen: Quora weet te vertellen dat er sinds 1900 gemiddeld 2.500 films per jaar worden gemaakt, maar dat dat aantal vooral de afgelopen tien jaar sterk gestegen is, tot 9.387 nieuwe films in 2015. Dat klinkt al als best veel, maar The Moving Arts stelt dat er maar liefst 50.000 films per jaar worden gemaakt. Aangezien het Quora-antwoord gebaseerd is op IMDB-gegevens, lijkt dat me een aardige richtlijn. Maar ik wil wel twee berekeningen maken: A. eentje waarin we ervan uitgaan dat het aantal films van 2015 constant blijft; en B. een berekening die de flinke groei tussen 2005 en 2015 meeneemt.

Om de berekening even veel simpeler te maken dan hij eigenlijk is: stel dat we alle films uit 2015 en eerder even vergeten (of kan iemand even heel snel achterhalen hoeveel van de 3,6 miljoen items op IMDB een film zijn – want er staan ook afleveringen van tv-series tussen – met een Engels woord als titel?), en dat we dus vanaf 2016 beginnen met een schone lei. En zo slaan we dus aan het rekenen, met die 750.000 Engelse woorden en twee verschillende berekeningen.

Eerst de makkelijke berekening, som A: 750.000 woorden gedeeld door 9.387 films per jaar: over bijna tachtig jaar zijn we daar klaar mee, in het jaar 2095 dus. De meeste van mijn lezers zullen dat dus niet meer meemaken. Fijn: we hebben allemaal nog een heel leven met unieke Engelse woorden als filmtitels voor ons!

Berekening B is iets ingewikkelder. Laten we voor het gemak even stellen dat de groei van 4.584 nieuwe films in 2005 naar 9.387 nieuwe films in 2015 lineair is, en zich ook zo doorzet. Dat betekent dat er elk jaar 480,3 extra nieuwe films worden gemaakt ten opzichte van het aantal van vorig jaar. We beginnen te rekenen vanaf 2016, het jaar waarin er 9.867 nieuwe films gemaakt worden: 9.387 (het aantal van 2015) + 480,3 (de jaarlijkse groei) = 9.867 nieuwe films.

En eh, misschien ben ik onhandiger met wiskunde dan ik meestal toegeef, maar ik kan er zo gauw niks simpelers van maken dan deze formule:

y = (x+1)*9867 + ((x^2)/2 + x/2)*480.3

waarbij het nulpunt van de x-as gelijk staat aan 2016. Gelukkig weet Wolfram|Alpha ons te vertellen wat er gebeurt als je 750.000 invult voor y, en dat is gelukkig een stuk minder ingewikkeld: ergens in de loop van het 39e jaar na het nulpunt van 2016, dus het jaar 2055, bereiken we de 750.000 verschillende filmtitels die Engelse woorden zijn.

Dat gaat dus wel gebeuren, in beide gevallen. En dan… Door naar titels van twee woorden? Dan hebben we nog een stuk langer te gaan. Is dat even fijn.

Quantumschaken met Stephen Hawking en Paul Rudd

Tussen het namenbattle-geweld door, even iets heel anders. Dit filmpje is namelijk héél erg Lady Geek – even puntsgewijs:

  • Stephen Hawking die in zijn vrije tijd kattenfilmpjes kijkt, wat me sowieso vrij realistisch lijkt;
  • Paul Rudd, die sinds Clueless érg goed opgedroogd is;
  • allerlei droge grappen (“5pm GMT.” “GMT, what does GMT mean, is that like LOL or something?”);
  • en dan iets wat er erg gaaf uitziet: quantumschaken.

Er doen geruchten de ronde dat dit fimpje een aankondiging zou moeten zijn voor een Kickstartercampagne voor het quantumschaakprogramma, maar dat wordt in het filmpje zelf dan weer helemaal niet genoemd. Het schijnt dat we hier volgende week meer over horen, maar hoe of wat is dan weer onbekend. Ik vind het maar ingewikkeld. (Beetje net als quantummechanica zelf. Ha!)

En áls het dan ook daadwerkelijk gaat gebeuren: wie mag ik als eerste uitdagen voor een potje quantumschaak?

(Stephen Hawking en Paul Rudd, als jullie dit lezen: THE GAME IS ON.)

Een rondje om het zonnestelsel

Hier word ik echt heel gelukkig van: twee filmmakers maken een compleet model van het zonnestelsel in de woestijn. Ongelooflijk om bij stil te staan: als de aarde een knikker is, staat de zon 176 meter verderop. Om het maar niet te hebben over de buitenste planeten.


To Scale: The Solar System from Wylie Overstreet on Vimeo.

(Stiekem word ik toch een beetje verdrietig om het feit dat Neptunus nu de buitenste planeet is.)

Ik wil wonen in het Science Museum, deel 2: computers

Ik was dus in het Science Museum en ik zag een hoop ruimtevaart-dingen en de film Robots 3D, en ook nog allerlei andere supergave nerddingen. Na de film liep ik recht tegen de tentoonstelling Information Age aan, met allerlei mooie dingen over onder andere radio, computers en internet.

IMG_6152

Arthur C. Clarke blijkt naast briljante science fiction ook nog eens allerlei wetenschappelijke artikelen te hebben geschreven.

IMG_6153

Grote held Alan Turing was uiteraard ook present.

IMG_6156

Een geeky lady van 60 jaar geleden! Mary Coombes, de eerste vrouwelijke commerciële programmeur. En ze staat gewoon met een interview op YouTube. Gaaaaf.

IMG_6158

Een uitvinding van Alan Turing, een van de allereerste computers: Pilot ACE.

IMG_6161

De uitvinder van het wereldwijde web legt even html uit in deze interactieve video-installatie.

IMG_6162

Oh, gewoon, de eerste supercomputer ter wereld.

IMG_6163

Weer van een heel andere orde: het eerste computertoetsenbord. Ik had me nooit gerealiseerd dat die in eerste instantie gewoon met pianotoetsen waren bedacht.

IMG_6166

Ook de eerste Russische supercomputer staat in het museum. Hij heet БЭСМ, oftewel Большая Электронно-Счётная Машина, oftewel “grote elektronische rekenmachine”.

Op weg naar de uitgang kwam ik nog langs de allereerste voorlopige opzet van de tentoonstellingen History of Mathematics en History of Computer Science, die in 2016 geopend worden. Ik mocht alleen door het middenpad lopen en kon daardoor niet dichtbij de apparaten komen. Ik kon wel een paar plaatjes schieten, maar voor een echte review zal ik toch volgend jaar nog een keer terug moeten…

IMG_6170

Kunst én wetenschap!

IMG_6177

Je kent misschien wel de term buizenversterker? Van die dingen die gitaarnerds graag gebruiken? Diezelfde elektronenbuizen gebruikten ze vroeger ook in computers. Al een tijdje niet meer, maar Pegasus (gemaakt in 1959) is de laatste uit zijn soort die nog overleeft. Hij heeft 1200 buizen, een kloksnelheid van 333 kHz en 2 kbits RAM.

IMG_6179

Al die ontzettend oude supercomputers van hierboven hebben toch het nakijken vergeleken met de difference engine van Charles Babbage, want die stamt uit de negentiende eeuw.

IMG_6180

De foto is niet fantastisch, want ik mocht niet achter het lintje komen, maar daar midden in de vitrine ligt het brein (!!) van Charles Babbage.

Ik wil wonen in het Science Museum, deel 1: ruimtevaart

Zoals je wellicht al eerder las, was ik in Londen en deed ik daar best een boel nerdy dingen. Het leukste nerdy ding was mijn bezoek aan het Science Museum! Een klein fotoverslagje in twee delen, want voor één blogpost was er ruimschoots te veel.

Kom, we beginnen even met de ruimtevaart: bij binnenkomst in het Science Museum loop je immers meteen tegen de tentoonstelling Exploring Space aan.

IMG_6203

Het eerste dat opvalt is deze GIGANTISCHE raket tegen het plafond. Mijn nerdy hartje gaat hiervan al sneller kloppen. Zo gaaf!

Apollo 11 Eagle

Het ziet er niet uit als een adelaar, maar het is er wel een: die van ‘The Eagle has landed’, het apparaat waarmee Neil Armstrong en zijn maten op de maan landden. De maanlander van Apollo 11 dus. Niet de echte, wel een full-sized replica.

IMG_6204

Natuurlijk is er ook een bijbehorend ruimtepak.

IMG_6133

Ruimtedingetjes!

IMG_6137

De mensen van het Science Museum hebben humor: de USS Enterprise, compleet met bordje met bloedserieuze uitleg.

IMG_6142

Ha, de commandomodule van Apollo 10!

IMG_6205

Zijn het Daleks? Nee, gewoon raketmotors.

Tot zover een kleine greep uit de vele ruimte-gerelateerde objecten in Exploring Space. Ik dacht dat het hiermee wel weer uit met de pret was qua ruimtevaart, maar nee: in een andere hoek van het museum vond ik de tentoonstelling Cosmos & Culture.

IMG_6186

Met o.a. dit spel dat DIRECT op mijn verlanglijstje gaat.

IMG_6185

Een robot! En science fiction-boeken!

IMG_6184

Die rechter is een originele editie van Philosophiae Naturalis Principia Mathematica van Isaac Newton.

Helaas moet ik de tentoonstelling Cosmonauts: Birth of the Space Age net missen, want die opent volgende week pas.

IMG_6182

Wel alvast een mooi voorproefje. Meer voorproefjes zijn te vinden op de Science Museum blog.

Het Science Museum bleef me maar verbazen: dit is nog maar de helft van alle gave dingen die ik zag. Morgen vind je hier een fotoverslag van de andere helft!

Een nerdy stukje geschiedenis in Londen

In Londen is het goed toeven voor de nerd: niet alleen vertoont het Science Museum gave films over robots, soms loop je zomaar tegen een stukje nerdy geschiedenis aan. Op onze laatste avond in Londen besloten we een pub te zoeken in de buurt van een willekeurig gekozen metrostation langs de Bakerloo Line. De omgeving van het metrostation, Warwick Avenue, leek in eerste instantie wel erg een woonwijk, en een erg sjieke woonwijk zelfs. Geen pub in zicht. Maar wel deze plaquette:

Alan Turing plaque

We bleken zonder het door te hebben tegen het geboortehuis van Alan Turing aangelopen te zijn! Meer info vind je hier & hier.

Overigens vonden we dankzij de hulp van een vriendelijke jongeman toch nog een pub waar we konden eten en een biertje drinken. The Truscott Arms, stiekem best een sjieke bedoening, had erg goede fish & chips. Er bleek ook een pub quiz te zijn, waar we uiteraard aan hebben meegedaan. We verloren glorieus, maar dat wijt ik aan het gebrek aan nerdy vragen…